Donard’ın Belediye binası terk edilmiş gibidir, ama buranın bir suç mahalli olduğu ve bunun da üzerinden fazla zaman geçmediği anlaşılmaktadır. Zemin katta neredeyse tümüyle boş bir mekan: iki sandalye, bir masa, sağa sola fırlatılmış şişeler, sigara izmaritleri, havada duman ve alkol kokusu, zeminde bağlama için kullanılmış olabilecek ip parçaları ve yer yer kan izleri. Bu odada vahşi bir sorgulama mı yapılmış? Belki de insanlık dışı işkence yöntemleri mi uygulanmış? İlk bakışta etrafa yayılmış tüm işaretler bu yönde. Karşılaşılan bu tür durumlarla ilgili daha fazlasını söyleyebilmek için Birleşmiş Milletler’e bağlı UNIFIT’in timleri hızlı yoldan delilleri toplamakla görevli. Uganda’dan Samuel Kyomukama eldivenini giyiyor ve yerdeki giysi parçalarına uzanmak için diz çöküyor. Bir kalemle beyaz bir kart üzerine bir rakam yazıyor ve bunu giysi parçalarının yanına koyuyor: Delil no 12. Kyomukama’nın çalışma arkadaşı Hollandalı Hans Houwen loş odada yeri ve duvarları bir el feneriyle aydınlatıyor – ikili olayların rekonstrüksiyonunu yapmayı sağlayacak başka izlerin peşinde. Daha sonra burada yeni bir dehşet verici bir olayı keşfedeceklerini, bir toplu mezarı ortaya çıkaracaklarını o an henüz bilmiyorlar.
“Westland” adı verilen tatbikatta istenen şey de tam bu. Şiddet olayının görüntülerini sunan bu manzara, yaratılmış bir senaryo sadece: Gerçeğe yakın bu sahnelemede, BM misyonu sırasında yaşanabilecek uç bir durumu canlandırılıyor. Donard denen yer de aslında Berlin Schmöckwitz Akademisi. UNIFIT ekipleriyse gerçekte 12 farklı ülkeden gelen 20 polis, savcı ve hakim; bu kişiler burada uluslararası barış görevlerine hazırlık amacıyla yapılan bir pilot kursun katılımcıları. Gerektiğinde kişileri bu türden zorlu durumlara hazırlamak üzere özel olarak geliştirilmiş bu teorik ve pratik kurs “JRR – Justice Rapid Response” diye anılıyor. Bu kurslarda, Birleşmiş Milletler görevi kapsamında savaş suçlarının, insanlık suçlarının işlendiği kuşkusu bulunan veya hatta soykırım yaşanan ülkelere gidecek olan hukukçulardan polislere ve delil toplama uzmanlarına (forensik uzmanları) çeşitli mesleklerden kişiler eğitiliyor. Eğitim alan kişilerin görev için gittikleri yerdeki görevleri, suç delillerinin kirlenmesine fırsat vermeden bunları bularak Den Haag’daki Uluslararası Adalet Divanı’nda görülecek bir davaya dayanak olarak sunmak.
Bir hafta süren bu kurs, Alman Dışişleri Bakanlığı’yla birlikte çalışan Berlin’deki Uluslararası Barış Görevleri Merkezi (ZIF); ZIF, sivil uzmanların uluslararası gözlemcilik görevleri için eğitimi ve organizasyonu söz konusu olduğunda veya dünyanın çeşitli yerlerinde krizin önlemesine ve barışın korunmasına dönük analiz söz konusu olduğunda güvenilir ve başvurulan bir kuruluş. ZIF 2002 yılında 90’lı yılların sonlarında karşılaşılan Balkan sorunu bağlamında duyulan ihtiyaç üzerine kuruldu. O dönemde Almanya’nın Kosova’ya sivil uzmanlar göndermesi istenmişti – ama o zamanlar kısa vadede bu iş için görevlendirilebilecek uygun vasıfta personel pek de yoktu. Bugün durum çok daha iyi bir noktaya geldi: 2008 yılında toplam 241 Alman sivil görevli 40’tan fazla uluslararası barış misyonuna katkı verdi, 265 Alman görevli, AB ve AGİT adına çeşitli ülkelerde seçim gözlemciliği yaptı. Önemli ölçüde ZIF’in çalışmalarına borçlu olduğumuz bir gelişme bu. ZIF’in başkanı Winrich Kühne kuruluşun yararını şu sözlerle açıklıyor: “Sivil görevlilerin önemi uzun süre yeterince anlaşılmadı. Biz her yıl birçok ülkeden katılımcılara 10-12 kadar kursta eğitim veriyoruz” diyor. Eğitim programında barış görevleri, seçim gözlemciliği için temel kurslar, ayrıca hukuk normları, farklı unsurlar arası iletişim ve kriz durumlarında ilgili taraflarla görüşmeler yürütmenin yanısıra proje yönetimi gibi ileri kurslar da var.
ZIF, Alman ordusunun yurt dışı görevlere yönelik eğitim merkeziyle birlikte güvenlik eğitimi de veriyor ve başka partnerle birlikte bir AB eğitim programında yer alıyor. ZIF’in 2004 yılından beri ilgi alanlarından biri de, Federal Hükümet’in talebiyle ve Alman Teknik İşbirliği Cemiyeti’yle birlikte (GTZ) Batı Afrika’da krizlerin önlenmesi ve barışı koruma kapasitesinin artırılması çalışmaları. Buradaki partnerleri, Accra’daki (Ghana) Kofi Annan International Peacekeeping Training Center ile Batı Afrika Ekonomi Topluluğu ECOWAS.
ZIP’in verdiği hazırlık kurslarını tamamlayıp uzmanlar havuzundaki yerini alacak katılımcılarından beklenenler konusunda Kühne “Biz kahraman veya maceracı istemiyoruz” diyor. “Bizim aradığımız sorumluluk sahibi profesyoneller.” Uluslararası organizasyonlara bağlı olarak barış görevlerine ve seçim gözlemciliğine seçilecek kişilerin belirlenmesinde bu veri bankası önemli bir unsur: ZIF bu veri bankasına, uzman ve yönetici özelliklerine sahip 1200’den fazla kişinin bilgilerini yüklemiş bulunuyor. Yaşları 20 ile 50 sonları arasındaki bu kişiler meslek ve yurt dışı deneyimine sahipler. Birçoğu yönetim ve maliye, adalet, polis veya insani yardım gibi branşlarda çalışan uzmanlar.
Berlin Schmöckwitz Akademisi’nde eğitim görenlerin mesleki profilleri bu yönde. Örneğin Gabriele Walentich: Savcı ve ZIF uzmanı olan Walentisch bir yıldan beri Kosova’nın Prizren kentinde AB şemsiyesi altındaki EULEX misyonu kapsamında çalışıyor ve Balkanlarda adaletin yeniden yapılandırılmasına destek veriyor. “Bu kursa katılıyorum, çünkü uluslararası ve disiplinlerarası bir ekibin bir çatışma bölgesinde hızlı biçimde delilleri güvence altına almak için nasıl hareket etmesi gerektiği konusunda bilgimi geliştirmek istiyorum” diyor. Bertjan Tjeerde’nin bakışı da benzer. Uluslararası suçlar konusunda umanlaşmış Hollandalı bir polis olan Tjeerde daha önce Afganistan’da çalışmış – bir de Ruanda’da, yani 1994’te korkunç bir soykırımın yaşandığı ve 800.000 kişinin ölümüyle tarihinin en büyük yıkımını yaşayan ülkede. Burada yaşanan soykırım 1996 yılından beri Birleşmiş Milletler’in adalet divanını meşgul ediyor. Tjeerde geçmişe dönük düşündüğünde, ZIF’in şu sıra uyguladığı türden bir JRR eğitiminin sağladığı, hızlı biçimde delilleri güvence altına alma çalışmalarının o dönemde de olması durumunda hukuki süreçler açısından çok yararlı bir katkı yapmış olacağını düşünüyor.
