Zamanın büyüsünü yaşamak isteyenlerin ücra bir kasabaya uzanmaları gerekiyor. Glashütte, Dresden’in güneyinde ve Çek sınırındaki Erzgebirge bölgesinde bir yer. 178 numaralı bol virajlı şehirler arası güzergah Müglitz Nehri’nin dar vadisinde 15 kilometre boyunca ilerliyor. “Zamanın yaşadığı yer” yazılı bir tabela kasabanın girişinde gelenleri selamlıyor: “Glashütte’ye Hoşgeldiniz, Saksonya İsviçresi Osterzgebirge.” Bakımlı cepheleriyle evlerin sıralandığı iki cadde, bir tren istasyonu, bir süper market, bir Sparkasse bankası ve çevrede Öküz Başı ya da Avcı gibi isimleriyle ormanlarla kaplı tepeler. Kendisine bağlı olan tüm küçük yerleşimler de dahil edildiğinde 7000 kişilik nüfusuyla bu küçük kentte taşra ve tüm dünya iç içe: Özel bir el sanatı söz konusu olduğunda Glashütte uluslararası bir isim, en ince işçiliğe sahip mekanik kol saatlerinin imalatında dünya markası. Buradaki sükunet bu iş için bir avantaj.
Stuttgart ve çevresi bölgesel ekonomiyi canlandıran otomobil endüstrisine ait şirketlerin yoğunluğuyla bilinir. Frankfurt/Main da finans sektöründen büyük bankacılık ilmini ve bu sektörün önemli işverenlerini bir araya getirir. Glashütte’yse zamanın sıra dışı göstergeleriyle bir Doğu Alman başarı öyküsü yazıyor. 165 yılı aşkın bir süreçte saatçilik endüstrisinde özel bir mesleki ustalık birikimi oluşturmuş. Bu birikim, şirketlere rekabet avantajı ve büyüme potansiyeli sağlamasının yanısıra bölgedeki istihdamı da güvence altına alan bu birikim yalnızca birkaç kilometrekarelik alanda yoğunlaşarak ekonomik bir kümeleşme oluşturuyor. Glashütte’deki bir düzine saat üreticisi toplam 1000 kişiyi istihdam ediyor. Şirketler arasında iyi komşuluk ilişkileri sürerken doğrudan bir işbirliği söz konusu değil. Her saat markası kendi felsefesini ve pazar nişini bulmuş ve böylece Alman birliğinin gerçekleşmesinden yaklaşık 20 yıl sonra saat endüstrisi için bir rönesansın yaşanmasına katkıda bulunmuş. Glashütte günümüzde saat endüstrisinde en yüksek kesinlik, birinci sınıf kalite ve sıra dışı tasarımlarla yeniden eşdeğer tutuluyor. En küçük vidadan bütün saat mekanizmasına uzanan üretimde yüksek kesinlik bu markanın ayırt edici yanı. Yalnızca tüm saat mekanizmasının en az yüzde 50’si doğrudan burada yapılan saatler, kadranlarına bu ismi yazabiliyor.
Glashütte, saatlerin ve zamanın hükmettiği bir mikro kozmos: Kentin armasında bir saat, ana caddede Saat Café ve durakları saat imalatında geçmişin ve bugününün en önemli merkezlerinden 35’ini ve sektörün mabedi durumundaki Alman Saat Müzesi’ni kapsayan bir gezinti. Bu müze 2008 yılında bu yana Sakson saatçilik sanatından 400 örneğin yer aldığı bir koleksiyon sergiliyor. Projenin mimarı “Glashütte Original” markasının da sahibi olan İsviçreli saat devi Swatch’ın eski şefi Nicolas G. Hayek olmuş. İsviçreli bir dostun bu müzenin kurulmasını desteklemiş olması, Saksonya İsviçresi’ndeki saat endüstrisinin ve bu endüstrinin kurucu babası Ferdinand Adolph Lange’ye de bir saygı gösterisi olarak görülebilir. Kent onun adına pazar meydanına bir anıt dikmiş. Çiçeklerle ve banklarla kuşatılmış bu mekan, ilk Glashütte saatlerinin tıkırdamasını sağlayan adamın büstünü sergiliyor. Dresdenli saat ustası 1845 sonunda kurduğu imalathanesi “Lange & Cie” ile Glashütte’nin incelikli saat sanatının temellerini atmış olan isim.
İdeallerinin pek çoğu 21. yüzyılda da Altenberger Caddesi ve Ferdinand Adolph Lange Meydanı’nda yaşamaya devam ediyor. Buraya saygınlık kazandıran üç firmanın merkezleri bu adreslerde bulunuyor: A. Lange & Söhne markasıyla Lange Saatleri Ltd. Şti., Glashütte Original ve Nomos Glashütte. Bu üç firma manifaktür özelliğini sürdüren tek örnek. Bu özel kartviziti taşımanın ön koşulu, saatin karmaşık kalbi olan mekanizmasını kendisi tasarlayan ve üreten şirket olmak. Bu da her şeyden önce bol zaman gerektirir. Bir saatin ilk tasarlanışından pazara sürülmeye hazır hale gelişine kadar yıllar geçebilir. A. Lange & Söhne şu anda 28 farklı saat mekanizması üretiyor. Mekanik bir saat tamamlanana kadar bir kısmı çok küçük parçalardan oluşan yaklaşık 200 ile 600 ayrı parça yoğun el emeğiyle ama ileri teknolojinin de yardımıyla aşama aşama birleştiriliyor. “Kesinliği sağlayan çalışmanın temeli bu”, diyor A. Lange & Söhne’den Christian Engelbrecht ve bizi parça imalathanesine giden kapıdan geçiriyor. İçerisi yağ kokuyor; konstrüksiyon planları serilmiş. Büyük makineler her saat mekanizmasının temelini oluşturan yuvarlak platin plakalarda incecik hatlara şekil verip küçücük delikler açıyorlar. Daha sonra hemen yandaki kontrol odasında ölçüm araçlarıyla tüm hatlar ve delikler kontrol ediliyor. Kesinlik en önemli kural, yalnızca incecik bir saç telinin çapı kadarki sapmalar tolere ediliyor.
Üretim sürecinin derinilerine inip üç çeyreklik platin, çivitlenmiş vidalar, maşa ve zemberek gibi parçaların dünyasına girmek için ince işçilik bölümüne uğramak gerek. Burada saatin parçaları bileniyor, parlatılıyor, süslemeler işleniyor ve ön montajı yapılıyor. A. Lange & Söhne’de cilalama makinesinde bir köprü setinin işlendiği dekorasyon atölyesinde, dişçidekine benzer bir traşlama vızıltısı hakim. Oyma işinde incelik belirleyici: Bir oyma işçisi elindeki keskiyle saatin mekanizmasına ait parçalardan biri olan ve tırnaktan küçük balans horozunda bireysel işçiliğin eseri olan filigranlar, çiçekleri andıran süslemeler oyuyor. Bu işçilik markanın her saatini eşsiz birer parça haline getiriyor.
Saate yaşam veren zaman dilimiyse mekanizmanın montajıyla geliyor. Ortaya çıkan saat, saatçinin ve onun ince işçilikli sanatının eseridir. Zaman ölçümünün kalbindeki Nomos Glashütte’deki çalışmalar göz alabildiğine uzanan bir manzara karşısında gerçekleşiyor. Kentin çatıları üstünde, Erbenhang Bayırı’nda firmanın merkezlerinde biri olan “Chronometrie” yer alıyor. Çalışanların neredeyse yarısını oluşturan yaklaşık 40 saat ustası kısa üretim bantlarında saat mekanizmasını birleştiriyor ve kesinliğini ölçüyorlar. “Ayar Kolu ve Çark Montajı”, “İnce Ayar” ve “Komplikasyon” yazılı tabelaların süslediği ahşap kapılardan zamanın ustalarının çalışma mekanlarına geçiliyor. Onların kırallığı aynı anda hem bir laboratuarı hem de bir işliği andırıyor. Saat desenli beyaz önlükleriyle, aletleri incelikle kullanabilmek için çalışma yüzeyinin çene hizasına yakın olduğu ve dirsekleri masaya yaslanmış pozisyonda oturuyorlar. Kadın ustalardan biri gözünde mercek, elinde bir spiral maşa büyük bir itinayla kilitli zemberek kurma çarkını, monte edilmiş mekanizmaya yerleştirip küçük vidayı dikkatle sıkıştırıyor. Burada çalışan birinin büyük sabra ve dikkate, keskin bir göze ve sakin ellere ihtiyacı var. Nomos ve A. Lange & Söhne her biri kendi yolundaki faziletleriyle başarı yolunda ilerlerken Doğu Almanya’da küçük bir ekonomik mucizeye de imza atıyorlar.
İki Almanya’nın birleşmesinin gerçekleştiği 1989/1990 yıllarında kimse böyle bir gelişmeyi tahayyül edemezdi. Saat endüstrisi, VEB Glashütte Saat İmalatı’nın tasfiye edilmesinden sonra sürünüyordu. Yeni başlangıçta ise Walter Lange gibi insanların girişimci ruhu etkili oldu. Ferdinand A. Lange’nin torununun çocuğu olan girişimci 1990 yılında o zamanlar 470 çalışanı olan Lange Saatleri Ltd. Şti.’ni kurdu ve A. Lange & Söhne markasını tescil ettirdi. İddialı hedefiyse Lange’nin yeniden dünyanın en iyi saatlerini imal etmesiydi. Şu anda İsviçreli lüks tüketim ürünleri grubu Richemont’a ait olan marka her yıl yalnızca birkaç bin saat üretiyor. Şangay, Tokyo ve Seul’de kendine ait mağazaları olan ve ününü yaymayı hedefleyen markanın genel müdürü Wilhelm Schmid “Biz en üst dilimde oynayan yegane Alman firmasıyız ve 50’den fazla ülkede en üst düzey kaliteyi sunuyoruz, diyor. A. Lange & Söhne markasında mükemmeliyet için harcanan çabanın ve ender bulunurluğun elbette bir bedeli var: varlıklı saatseverler, en iyi altın veya platinden yapılan ve mekanik saatlerin sınırlarını zorlayan son derece rafine bu harika parçalar için kimi zaman Avro cinsinden altı basamaklı rakamlar ödeyebiliyorlar.
Restore edilen eski gar binasında da, eşsiz saatler üretme tutkusunun izlerini görmek mümkün. Ama burayı ikinci merkezi yapan Nomos Glashütte’nin saatleri farklı bir zamanı gösteriyor. Bu firma pazarda kendine yer edinmek için farklı bir yol seçmiş. Düsseldorflu bir işletmeci ve fotoğrafçı olan Roland Schwertner hala bağımsız olan şirketi 1990’ların başında büyük ideallerle kurmuş ve bugün de strateji uzmanı olarak arka planda yer almayı sürdürüyor. Bu öncü saat firmasının geleneksel saatçilik sanatını modern tasarımla biraraya getirme fikri Nomos saatlerini çok satar hale getirmiş. Okunaklı kadran, ince göstergeler ve dar bir çerçeve: Bauhaus tarzındaki Tangente gibi modeller markanın tipik ve zamanlar üstü tasarımının birer göstergesi olarak bilekleri süsleyen klasik saatler arasında yerini alıyor. 1000 Avro civarındaki fiyatlarıyla da bir servete mal olmuyorlar. Doğma büyüme Glashütteli olan ve 2010 yılından beri tek başına Nomos’un genel müdürlüğünü yürüten Uwe Ahrendt, buradaki her biri kendi yolunda ilerleyen firmaların çeşitliliğini Glashütte’nin gücü olarak görüyor. Kendi şirketinin geleceği söz konusu olduğunda Ahrendt ilkelere bağlılığını dile getiriyor. “Nitelik nicelikten önce gelir. Biz ne pahasına olursa olsun diyerek büyüme istemiyoruz”, diyor Chronometrie’nin bahçesinde kahvelerimizi yudumlarken. Hedeflerinin, Nomos saatlerinin yaklaşık yüzde 80’inin pazarı olan Almanya’daki başarıyı Avrupa’nın geri kalanına da yaymak olduğunu açıklıyor.
Nomos, 2010 güzünden bu yana İsviçre’de seçkin bir vitrinle, Zürih’İn göbeğinde bir flagship mağazasında boy gösteriyor. Glashütte ismini saat kadranlarında dünyanın geri kalanına ulaştırmak için hiç de fena sayılmayacak bir adres. O zaman Nomos ve A. Lange & Söhne için de zaman ilerlemeye devam edecektir.////
