Batı Afrika’da bulunan Sierra Leone’deki iç savaş, son dönemlerde gerçekleşen en acımasız iç savaşlardan biri olarak kabul ediliyor. 1991’den 2002 yılına kadar on yılı aşkın bir süre devam eden ve acımasız biçimde sürdürülen bu çatışma en az 50.000 insanın ölümüne, ülke halkının yaklaşık üçte birini oluşturan 2 milyon insanın da evlerinden ve yurtlarından olmasına yol açtı. Savaş, ekonomik ve sosyal açıdan çölleşmiş bir ülke bıraktı ardında. Ülke ancak zamanla uluslararası destekle yavaş yavaş normal konumuna geri dönmeye başladı. Birleşmiş Milletler Barış Gücü geri çekildiğinde ordu ve polis kuvvetleri ülkenin güvenliğini yeniden üstlendiler. İç savaş döneminden çeşitli gruplara dahil 70.000 savaşçı silahsızlandırıldı ve bunlardan 50.000’inden fazlası eğitim ve yeniden entegrasyon programlarına tabi tutuldu.
Sierra Leone’de ve başka birçok ülkedeki uzlaşma ve barışın temini süreçlerinde Almanya da destek sağlıyor. Bu doğrultudaki programlardan biri de Uluslararası Dış İlişkiler Enstitüsü’nün (ifa) Dışişleri Bakanlığı tarafından desteklenen programı “zivik” (çatışmalara karşı sivil güç). “zivik” 2001 yılından bu yana kriz bölgelerindeki sivil toplum kuruluşlarının (STK) barışçıl projelerini destekliyor, sivil toplumdan ve devlet bünyesinden barışın teminine yönelik önlemlerin alınmasını sağlayan aktörlerle birlikte hareket ediyor. Uygulama temelli bir inisiyatif olan bu program aracılığıyla Almanya BM, AB ve AGİT bünyesinde üstlendiği çok yönlü görevlere ek olarak birçok diğer girişimin yanı sıra Alman “Sivil Kriz Yönetimi, İhtilaf Çözümleme ve Barışın Güçlendirilmesi” eylem planını da (sivil araçlarla krizi önleme doğrultusunda) hayata geçiriyor. “zivik, kriz bölgelerinde sivil güçlerin kuvvetlendirilmesini, ihtilafların çözülmesini ve yaraların sarılmasını hedefliyor”, diye açıklıyor ifa destek programının yöneticisi Peter Mares. 2009 yılında “zivik” bütçesi bir önceki yıla oranla 2 milyon Avro oranında artırılarak 6,6 milyon Avro’ya çıkarılmış. “zivik”in uluslararası niteliğini yansıtan en önemli gösterge seçilen projeler: Bu projelerin üçte ikisi Almanya kökenli olmayan STK’lar arasından seçilmiş. Mares, bu organizasyonların da kendi içinde çeşitlilik arz ettiğini dile getiriyor: “Biz hem küçük hayır kuruluşları ve vakıfları hem de dünya çapında aktif STK’ları destekliyoruz.”
Örneğin Berlin merkezli “Kinderhilfswerk Sierra Leone” (Sierra Leone Çocuk Yardımı), “zivik” programı çerçevesinde dört yıldır Sierra Leone’de barış süreçlerine yönelik eğitim için çalışmalar yürütürken ülkenin güneyinde yer alan Pujehun bölgesinde, bünyesinde kütüphanesi de bulunan bir eğitim merkezi inşa etti. Kuruluşun bu eğitim merkezinde yaptığı çalışmaların başında kriz yönetimine ilişkin seminerler vererek gençleri ve yetişkinleri ihtilaf durumlarında karar verebilecek ve kriz yönetimini üstlenebilecek şekilde eğitmenin yanısıra kırsal bölgedeki halkı, insan hakları ve iyi bir yönetim konusunda bilgilendirmeleri yer alıyor. Örneğin bu kuruluş yerel bir STK’yla ortaklaşa geliştirdikleri pilot proje çerçevesinde “Peace Monitoren” (barış gözlemcileri) yetiştiriyor ve “Grievance Committees” (şikayet komiteleri) aracılığıyla yerel anlaşmazlıkları çözüme kavuşturuyorlar. Bu çerçevede karşıt grupların aralarındaki sorunun arabulucular vasıtasıyla yargıya başvurmadan çözülmesi sağlanmaya çalışılıyor. Örneğin bir arazinin kullanım hakları için uzun süre tartışan iki komşu köy arasındaki tartışma bu şekilde çözüme kavuşturulmuş.
“Kinderhilfswerk Sierra Leone” (Sierra Leone Çocuk Yardımı)nın yürüttüğü çalışmalar “zivik” programı çerçevesinde dünya çapında desteklenen 60 projeden yalnızca biri. Program ağırlıklı olarak Afrika, Orta ve Güneydoğu Asya, Orta Doğu, Kafkaslar ve Latin Amerika gibi bölgelerde yoğunlaşıyor. Projeler geçmişle hesaplaşma, toplumda etkin kişilerin vasıflarının artırılması, barış için önemli kişilerin korunması, diyalogun ve barış dönemi haberciliğinin desteklenmesi gibi alanlarda hayata geçiriliyor. “zivik” örneğin Kolombiya’da devlet, gerillalar ve paramiliter gruplar arasındaki uzlaşma ve düzenlemeler için çalışan bir vakfa destek sağlıyor. Afganistan’da ise “zivik”, Alman STK’sı “medica mondiale”yi savaşta travmatize olmuş kadınlarla çalışan kadın sosyal görevlilerin ve doktorların eğitimleri projesinde destekliyor. İsrail’deyse Givat Haviva Institute for Advanced Studies adlı kuruluş İsrailli ve Arap gençler için hayata geçirdiği proje için destek alıyor. Eski Yugoslavya Cumhuriyeti Makedonya’daysa etnik kültürler arası toleransı ve anlayışı güçlendirmek için çalışan yerel televizyon ve radyo kanalları destekleniyor.
“zivik” programı, Federal Alman Hükümeti’nin 2004 yılından bu yana yürürlüğe koyduğu ve krizi önlemede sivil çalışmalarını ve çatışmaların barışçıl yollarla çözümlemesini Almanya’nın barış politikasının merkezi ve vazgeçilmez öğeleri olarak tanımlayan “Sivil Kriz Yönetimi, İhtilaf Çözümleme ve Barışın Güçlendirilmesi” başlığı altındaki eylem planının gerçekleştirilmesine büyük katkı sağlıyor. Almanya tüm dünyada şiddete başvurmadan kriz önleme ilkesinin gitgide artan önemine koşut olarak, ulusal düzeyde de bir dizi araç ve stratejiler geliştirdi. Bu projeler çatışmaları önleme çalışmalarını; insani yardım, kalkınma için işbirliği ve insan hakları çalışmalarıyla aynı düzlemde ve ayrılmaz bir bütünün parçaları olarak değerlendiren ve eylem planı çerçevesinde bütünlüklü bir konsept olarak yeniden tanımlayan araç ve stratejilere dayanıyor. “zivik” programının yanısıra yine Dışişleri Bakanlığı tarafından yürütülen ekonomik kalkınma ve işbirliği kapsamında desteklenen Sivil Barış Çalışmaları (ZFD), Alman Barış Araştırmaları Vakfı, Uluslararası Barış Angajmanı Merkezi (ZIF) ve bünyesinde yedi resmi kuruluş ve sivil toplum kuruluşunun ortaklaşa çalışmalar yürüttüğü Barışa Yönelik Kalkınma Politikası Ortak Çalışma Grubu (FriEnt) da bu kategoride yer alıyor.
